Direct naar de inhoud

Onafhankelijke informatie over psychologie, relaties en persoonlijke ontwikkeling, met bronnen in de tekst.

Welke therapie helpt bij het verwerken van trauma?

Na een ingrijpende gebeurtenis kun je er last van blijven houden, bijvoorbeeld door angst, herbelevingen of vermijding. Traumagerichte therapie kan helpen om die klachten aan te pakken; welke vorm passend is, bespreek je met een behandelaar.

Door Marloes de Vries · · 7 min leestijd

Rustige therapiekamer met groen fauteuil, houten tafeltje en glas water bij raam

Misschien merk je dat een herinnering aan een ongeluk, geweld of een andere ingrijpende gebeurtenis steeds terugkomt. Je kunt schrikachtig zijn, situaties vermijden of je juist afgesloten voelen. Dat betekent niet automatisch dat je PTSS hebt: klachten verschillen per persoon en een diagnose kan alleen na beoordeling door een deskundige worden gesteld.

Bij therapie voor traumaverwerking onderzoek je samen met een behandelaar welke klachten je wilt aanpakken en welke behandeling daarbij past. Hieronder lees je welke vormen bij PTSS worden gebruikt, waar je op kunt letten bij de keuze en hoe je de voortgang bespreekt.

Wanneer kan therapie voor traumaverwerking passend zijn?

Een ingrijpende gebeurtenis kan nog lang doorwerken in je gedachten, gevoelens en dagelijks leven. Je kunt bijvoorbeeld last hebben van nare herinneringen, nachtmerries, spanning of situaties die je aan de gebeurtenis doen denken vermijden. Zulke klachten betekenen op zichzelf niet dat je een posttraumatische stressstoornis (PTSS) hebt. Een behandelaar kijkt naar het geheel van je klachten, de invloed ervan op je leven en wat je hebt meegemaakt.

Therapie kan gericht zijn op klachten na één gebeurtenis of op problemen die samenhangen met meerdere ervaringen. Het woord traumaverwerking wordt ook gebruikt zonder dat iemand PTSS heeft. Bespreek daarom wat jij precies bedoelt met trauma en welke verandering je hoopt te merken. Denk aan minder vaak vermijden, beter slapen of je veiliger voelen in alledaagse situaties. Dat helpt om de hulpvraag concreet te maken, zonder vooraf een diagnose te veronderstellen.

De Nederlandse richtlijn beveelt bij volwassenen met PTSS een traumagerichte behandeling aan. Daarbij worden voor- en nadelen en de aanvaardbaarheid besproken, zodat je samen met de behandelaar een geïnformeerde keuze maakt. De aanbeveling geldt voor PTSS; ze is niet automatisch een behandeladvies voor iedereen die een nare ervaring heeft gehad. De richtlijnmodule psychotherapie bij PTSS noemt onder meer EMDR, exposure, cognitieve therapie, NET, BEPP, imaginaire rescripting en schrijftherapie als mogelijke vormen.

Welke soorten traumatherapie zijn er?

Bij imaginaire exposure keer je in gedachten terug naar de gebeurtenis en vertel je erover. Met begeleiding onderzoek je wat er gebeurt wanneer je de herinnering oproept en hoe je angstige verwachtingen zich verhouden tot wat je ervaart. De methode vraagt dus dat je de herinnering tijdens de behandeling onder ogen ziet. Bespreek vooraf wat de oefeningen inhouden en hoe je behandelaar je daarbij begeleidt.

EMDR is een andere behandelmethode. Je haalt een herinnering op terwijl je tegelijkertijd aandacht geeft aan een taak, bijvoorbeeld het volgen van bewegingen met je ogen. De behandeling richt zich op de emotionele lading van de herinnering. Vraag de behandelaar wat je tijdens een sessie doet, hoe jullie bepalen welke herinnering centraal staat en wat je kunt aangeven als de spanning te hoog voelt.

Cognitieve therapie richt zich op gedachten en betekenissen die met de gebeurtenis samenhangen. Je onderzoekt bijvoorbeeld overtuigingen over schuld, gevaar of jezelf en kijkt of die gedachten nog passen bij de situatie van nu. Trauma-gerichte cognitieve gedragstherapie kan ook opdrachten bevatten, zoals het opbouwen van een traumaverhaal. De precieze invulling verschilt per behandelvorm en behandelaar.

Andere opties zijn onder meer NET, BEPP, imaginaire rescripting en schrijftherapie. Bij NET breng je belangrijke gebeurtenissen in je leven in een levensverhaal in kaart, met extra aandacht voor ingrijpende ervaringen. Bij schrijftherapie werk je met schrijfopdrachten en bespreek je die met je behandelaar. Deze therapieën hebben verschillende werkwijzen; vraag daarom niet alleen naar de naam, maar ook naar wat je concreet gaat doen.

Thuisarts beschrijft deze behandelingen en legt in begrijpelijke taal uit wat je tijdens onder meer EMDR, exposure en cognitieve therapie kunt tegenkomen. De informatie op Thuisarts over behandeling van PTSS benadrukt ook dat je samen met je behandelaar kiest en dat soms een andere aanpak nodig is als een behandeling niet genoeg helpt.

Hoe kies je een aanpak die bij je past?

Een keuze hangt niet alleen af van de naam van een therapie. Je voorkeur telt mee, net als de klachten die je ervaart, andere problemen die aandacht vragen en wat praktisch haalbaar is in je dagelijks leven. De richtlijn benoemt dat de behandelaar en cliënt samen de voor- en nadelen bespreken en voldoende tijd nemen voor de motivatie om traumaverwerking aan te gaan. Je mag dus vragen stellen en aangeven wat je zorgen baart.

Bespreek bijvoorbeeld:

Je kunt je voorkeur voor een bepaalde methode bespreken, maar laat de keuze niet alleen afhangen van een belofte of een populaire naam. Vraag naar de onderbouwing voor het voorstel in jouw situatie. Als je al andere psychische klachten of lichamelijke problemen hebt, vertel dat dan ook. Dat kan van belang zijn voor het behandelplan en voor de afstemming van zorg.

Soms is starten met traumagerichte behandeling niet meteen haalbaar. De richtlijn is terughoudend over het standaard aanbieden van een stabilisatiefase vooraf. Tegelijk adviseert zij een plan op maat als iemand niet direct kan beginnen, met als doel toe te werken naar traumagerichte behandeling. Dat vraagt geen vaste tussenstap voor iedereen: bespreek samen wat er in jouw situatie nodig is en wanneer je opnieuw bekijkt of starten mogelijk is.

Hoe verloopt het traject stap voor stap?

Een eerste stap is je klachten bespreken met je huisarts of een behandelaar. Vertel wat je merkt, hoe lang het speelt en wat je dagelijks leven moeilijker maakt. Je hoeft niet meteen elk detail van de gebeurtenis te vertellen om je hulpvraag te bespreken. De behandelaar kan met je nagaan of verdere beoordeling of verwijzing passend is.

Daarna bespreek je doelen en mogelijkheden. Vraag wat de voorgestelde behandeling inhoudt, welke onderdelen je thuis of tussen afspraken kunt merken en hoe je aangeeft dat iets niet goed voelt. Een behandelaar hoort jouw feedback mee te nemen in het plan. Als naasten steunend voor je zijn, kun je bespreken of en hoe je hen wilt betrekken. Dat is jouw keuze; een naaste hoeft niet betrokken te worden als dat onveilig of ongewenst voelt.

Tijdens het traject volg je samen of de behandeling helpt bij de doelen die jullie hebben afgesproken. De richtlijn adviseert de respons te monitoren en bij onvoldoende resultaat een andere traumagerichte psychotherapie te overwegen. Dat betekent niet dat een verandering automatisch nodig is zodra je een moeilijke sessie hebt. Bespreek wat je merkt, hoe het dagelijks gaat en of er aanpassingen nodig zijn. Bij zorgen over de aanpak kun je om uitleg vragen.

Na behandeling kun je met je behandelaar bespreken hoe je signalen van terugkerende klachten herkent en wat je dan kunt doen. Vraag ook bij wie je terechtkunt als klachten terugkomen of verergeren. Bij een psychische crisis of plannen om jezelf iets aan te doen, neem je direct contact op met je huisarts, de huisartsen-spoedpost of 112. Je kunt dag en nacht contact opnemen met 113 Zelfmoordpreventie.

Waar vind je hulp in Nederland?

Je huisarts is een logisch aanspreekpunt als je klachten hebt en niet weet welke hulp passend is. Vertel dat de klachten mogelijk samenhangen met een ingrijpende ervaring en beschrijf vooral wat je nu belemmert. De huisarts kan met je bespreken of verwijzing naar de ggz nodig is. Een diagnose stellen op basis van een online beschrijving is niet mogelijk; laat beoordeling over aan een zorgprofessional.

Als je behandeling krijgt, vraag dan welke deskundigheid en ervaring de behandelaar heeft met de voorgestelde traumagerichte methode. Je kunt ook bespreken hoe de behandeling rekening houdt met jouw achtergrond, beperkingen, taal of omstandigheden. Een therapie moet niet alleen op papier passen, maar ook uitvoerbaar zijn voor jou. Wil je andere therapievormen verkennen, dan vind je een bredere ingang bij psychologische behandelvormen. Als de invloed van relaties op je welzijn meespeelt, kan therapie rond familie en relaties een verwant onderwerp zijn, maar dat is niet hetzelfde als een traumagerichte PTSS-behandeling.

Waaraan merk je of de behandeling aansluit?

Vooruitgang hoeft niet te betekenen dat je nooit meer aan de gebeurtenis denkt. Bespreek vooraf welke veranderingen voor jou betekenisvol zijn: bijvoorbeeld minder vermijden, meer rust in bepaalde situaties of beter kunnen functioneren in werk en contact met anderen. Kijk niet alleen naar één dag of één sessie. Vertel je behandelaar ook als je klachten verergeren, als je je niet gehoord voelt of als de aanpak niet haalbaar blijkt.

De richtlijn noemt het belangrijk om rekening te houden met de wensen, mogelijkheden en kwaliteit van leven van de cliënt. Een behandeling kan daarom aangepast moeten worden aan iemands situatie. Het is ook belangrijk dat je feedback serieus wordt genomen. Als je twijfelt, vraag dan welke andere opties binnen de traumagerichte behandelingen te bespreken zijn en wat de reden is om een bepaalde optie voor te stellen.

Therapie voor traumaverwerking is dus geen keuze die je op basis van één methodebeschrijving hoeft te maken. Begin met het verduidelijken van je klachten en hulpvraag, bespreek wat je aankunt en vraag hoe de behandelaar de voortgang volgt. Zo wordt de keuze een gezamenlijke afweging, met ruimte om bij te sturen als de behandeling onvoldoende aansluit.

Veelgestelde vragen

Moet ik bij traumatherapie alles uitgebreid vertellen?

Niet iedere aanpak vraagt hetzelfde van je. Bij imaginaire exposure vertel je bijvoorbeeld gedetailleerd over de gebeurtenis, terwijl EMDR werkt met het oproepen van een herinnering terwijl je aandacht ook op een andere taak is gericht. Bespreek vooraf wat een methode inhoudt, welke onderdelen je spannend vindt en hoe je behandelaar je tijdens de sessies ondersteunt.

Is EMDR altijd de beste therapie voor trauma?

Nee. EMDR is een van de traumagerichte behandelingen die bij PTSS worden gebruikt, naast onder meer imaginaire exposure, cognitieve therapie en NET. Welke aanpak passend is, hangt onder andere af van je voorkeur, klachten, omstandigheden en de beoordeling van je behandelaar. Er is dus geen enkele methode die voor iedereen automatisch de beste keuze is.

Wat als ik nog niet klaar ben om met traumaverwerking te beginnen?

Vertel dat aan je behandelaar en bespreek wat je nodig hebt om een behandeling haalbaar te maken. De richtlijn adviseert terughoudend te zijn met standaard eerst een stabilisatiefase aanbieden, maar noemt ook een behandelplan op maat als je niet direct kunt starten. Dat plan kan erop gericht zijn om toe te werken naar traumagerichte behandeling.

Waar kan ik terecht als ik traumaklachten heb?

Je kunt je klachten met je huisarts bespreken. Die kan met je meedenken over passende hulp en, als dat nodig is, verwijzen naar geestelijke gezondheidszorg. Je kunt ook aan een behandelaar vragen welke ervaring die heeft met traumagerichte therapie, wat de aanpak inhoudt en hoe jullie samen beoordelen of de behandeling aansluit bij jouw doelen.

In de rubriek Psychologie en therapie