Wat gebeurt er bij RET-therapie en hoe werkt de aanpak?

Misschien merk je dat je na kritiek blijft piekeren, snel boos wordt of jezelf verwijten maakt als iets misgaat. RET therapie richt zich dan niet alleen op wat er gebeurde, maar ook op de overtuigingen die je erover hebt en de gevoelens en gedragingen die daarop volgen. De methode geeft je woorden en vragen om zo’n patroon stap voor stap te onderzoeken.

Hier lees je wat RET inhoudt, hoe het zich verhoudt tot cognitieve gedragstherapie, wat je in gesprekken kunt verwachten en welke vragen helpen bij het kiezen van ondersteuning. RET is geen diagnose en biedt geen garantie op een bepaald resultaat.

Wat betekent RET therapie?

RET staat voor rationeel-emotieve therapie. De aanpak is ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog Albert Ellis en wordt in Nederland vaak beschreven als een vorm van cognitieve gedragstherapie (CGT). Volgens het Instituut voor Rationele Therapie ligt de nadruk op gedachten en overtuigingen die invloed hebben op hoe iemand zich voelt en gedraagt. De naam kan verwarrend zijn: “rationeel” betekent hier niet dat je gevoelens moet wegredeneren, maar dat je onderzoekt hoe bruikbaar en realistisch bepaalde overtuigingen zijn.

Een uitgangspunt is dat een gebeurtenis niet automatisch één vaste emotionele reactie veroorzaakt. De betekenis die je eraan geeft, speelt ook mee. Dat betekent niet dat omstandigheden onbelangrijk zijn of dat je zelf schuld hebt aan je klachten. Het is een manier om te onderzoeken waar je mogelijk invloed op kunt uitoefenen, terwijl de gebeurtenis zelf soms niet te veranderen is.

Hoe werkt het ABC-model?

RET gebruikt vaak het ABC-model. A staat voor een gebeurtenis of aanleiding, B voor de overtuigingen en gedachten daarover, en C voor de gevolgen, zoals gevoelens en gedrag. De American Psychological Association omschrijft deze samenhang als een model waarin overtuigingen de relatie tussen een gebeurtenis en emotionele of gedragsmatige gevolgen beïnvloeden.

Stel dat je een bericht stuurt en geen antwoord krijgt. De gebeurtenis (A) is dat er nog geen reactie is. Een gedachte bij B kan zijn: “Diegene vindt me vast onbelangrijk.” Daarop kun je je afgewezen of onrustig voelen en misschien meerdere berichten sturen of je terugtrekken (C). Een andere overtuiging, zoals “Ik weet nog niet waarom er geen antwoord is; ik vind het vervelend, maar kan wachten”, kan tot een andere reactie leiden. Dat betekent niet dat die gedachte per se waar is, maar dat je onderzoekt of ze beter past bij wat je daadwerkelijk weet.

In een gesprek kunnen jij en de behandelaar de stappen verder uitwerken. In een uitgebreidere versie wordt ook gekeken naar het uitdagen van een overtuiging en het formuleren van een andere, meer werkbare gedachte. De Albert Ellis Institute beschrijft dat RET zich specifiek richt op overtuigingen en daarbij zowel cognitieve als emotionele en gedragsmatige technieken kan gebruiken. De invulling hoeft dus niet neer te komen op alleen praten over gedachten.

Waarin verschilt RET van andere CGT?

CGT is een verzamelnaam voor behandelvormen die verbanden onderzoeken tussen gedachten, gevoelens en gedrag. Het ABC-schema komt ook in bredere CGT-kaders voor; het onderscheidende accent van RET ligt vooral op het onderzoeken van de overtuigingen achter een reactie. De precieze werkwijze kan per behandelaar en hulpvraag verschillen. Daarom is het nuttiger te vragen wat er tijdens gesprekken gebeurt dan alleen op een therapienaam af te gaan.

Bij RET kan aandacht uitgaan naar stellige eisen aan jezelf, anderen of het leven, bijvoorbeeld: “Ik moet altijd goed presteren” of “Anderen moeten mij waarderen.” Een behandelaar kan samen met je onderzoeken hoe houdbaar zo’n overtuiging is en welke gevolgen ze heeft. Het doel is niet om kritiek, verdriet of teleurstelling te ontkennen. Je kunt iets vervelend vinden en tegelijk onderzoeken of je daaruit conclusies trekt die je extra onder druk zetten.

Wie verschillende benaderingen wil vergelijken, kan beginnen bij de uitleg over vormen van therapie en de keuze voor een aanpak. Een andere therapievorm kan bijvoorbeeld meer aandacht besteden aan terugkerende levenspatronen of aan creatieve en lichamelijke manieren om ervaringen te verkennen. Welke aanpak passend is, hangt af van je vraag en van wat je met een behandelaar afspreekt.

Hoe verloopt een gesprek over RET?

Een gesprek begint doorgaans bij iets concreets dat je bezighoudt. Je kunt bijvoorbeeld een situatie uit je werk, relatie of dagelijks leven bespreken. Samen breng je in kaart wat er gebeurde, wat je toen dacht, wat je voelde en wat je vervolgens deed. Een behandelaar kan doorvragen naar woorden als “moeten”, “altijd”, “nooit” of “dit kan ik niet verdragen”, zonder daarmee al te besluiten dat je gedachte onjuist is.

Daarna kan de behandelaar je helpen een overtuiging kritisch te onderzoeken. Vragen kunnen zijn: welk bewijs heb je ervoor, zijn er andere verklaringen, en helpt deze gedachte je om met de situatie om te gaan? Soms bespreek je een alternatief of oefen je met ander gedrag. Een helpende gedachte hoeft niet positief of opgewekt te zijn. Ze kan juist erkennen dat iets moeilijk is, zonder er een absolute eis of een oordeel over je hele persoon van te maken.

De manier waarop dit gaat, hoort bespreekbaar te zijn. Je kunt aangeven als een oefening te snel gaat, niet bij je past of je niet duidelijk is. Vraag ook hoe de behandelaar rekening houdt met je omstandigheden en met eventuele eerdere hulp. Een therapiegesprek hoeft niet te betekenen dat elk probleem voortkomt uit je gedachten; praktische problemen, lichamelijke klachten en sociale omstandigheden kunnen eveneens aandacht vragen.

Hoe kies je een behandelaar of hulpvorm?

Begin bij je hulpvraag: welke klachten of patronen wil je onderzoeken, en hoeveel last heb je ervan in je dagelijks leven? Vraag bij een eerste gesprek bijvoorbeeld:

• Welke opleiding en ervaring heb je met RET of CGT?
• Hoe ziet een gesprek of oefening er meestal uit?
• Hoe bespreken we of de aanpak bij mij past?
• Wat doen we als mijn klachten niet veranderen of erger worden?
• Welke andere hulp is mogelijk als RET niet aansluit?

Let ook op of je je voldoende veilig voelt om persoonlijke onderwerpen te bespreken. Een klik is geen bewijs dat een methode werkt, maar openheid en duidelijke afspraken zijn wel praktisch belangrijk. Informeer naar de kosten, vergoeding en eventuele verwijzing voordat je begint; die kunnen afhangen van de behandelaar, de zorgvorm en je verzekering. Ga niet uit van één vaste duur of een vast aantal gesprekken.

Bij psychische klachten kun je in Nederland eerst je huisarts spreken. Volgens Thuisarts bespreek je daar welke klachten je hebt, hoeveel invloed ze hebben op gewone activiteiten en welke hulp passend kan zijn. Soms kan de huisarts of praktijkondersteuner GGZ ondersteunen; als meer hulp nodig is, kan verwijzing naar de geestelijke gezondheidszorg aan de orde zijn. Bespreek samen welke route bij jouw situatie past.

Hoe merk je of de aanpak aansluit?

Je kunt tijdens de behandeling samen met de behandelaar nagaan of de gesprekken aansluiten bij je hulpvraag. Dat hoeft niet te betekenen dat je gevoelens meteen verdwijnen. Je kunt bijvoorbeeld bespreken of je je gedachten beter herkent, of je andere opties ziet wanneer iets tegenzit en of je anders met bepaalde situaties omgaat. Dit zijn gesprekspunten, geen bewijs dat RET voor iedereen werkt of een bepaalde uitkomst oplevert.

Zeg het als je geen aansluiting voelt, niet begrijpt waarom een oefening wordt gedaan of merkt dat je klachten toenemen. Je kunt vragen om de aanpak aan te passen, een andere behandelvorm te bespreken of opnieuw naar je hulpvraag te kijken. Ook kan het helpen om samen te benoemen wat je wilt bereiken en wanneer je de voortgang opnieuw bespreekt. Zo blijft de behandeling iets waarover je vragen mag stellen en samen keuzes maakt.

In de rubriek Psychologie en therapie