Een hard oordeel over jezelf herkennen en bijstellen
Als je vooral ziet wat er misgaat en jezelf voortdurend bekritiseert, kan dat je keuzes en contact met anderen beïnvloeden. Je kunt onderzoeken welke gedachten steeds terugkomen, oefenen met een eerlijker blik en zo nodig hulp bespreken met je huisarts.
Door Marloes de Vries · · 2 min leestijd
Misschien wijs je complimenten af, vermijd je nieuwe situaties of denk je na een fout meteen dat je nergens goed in bent. Zulke gedachten kunnen zwaar wegen, maar ze zijn geen bewijs dat je als persoon tekortschiet. Een laag zelfbeeld is geen diagnose op zichzelf. Wat je eraan kunt doen, hangt onder meer af van hoe vaak de gedachten opspelen en hoeveel last je ervan hebt. Je kunt klein beginnen en tegelijk nagaan of professionele steun passend is.
Waaraan merk je een laag zelfbeeld?
Je kijkt bij een laag zelfbeeld vaak kritisch naar jezelf en kunt het gevoel hebben dat je weinig kunt of niets goed doet. Misschien vergelijk je jezelf geregeld met anderen, schrijf je successen toe aan geluk of ben je bang om fouten te maken. Volgens 113 Zelfmoordpreventie kan een negatief zelfbeeld je in de weg zitten bij het leiden van je leven.
Let niet alleen op wat je denkt, maar ook op wat je daardoor laat. Zeg je vaak afspraken af, neem je geen ruimte in op je werk of vermijd je iets nieuws uit angst voor kritiek? Dat zijn aanknopingspunten om te onderzoeken. Ze bewijzen op zichzelf geen psychische aandoening.
Wat helpt om te bepalen wat je nodig hebt?
Kijk eerst naar de invloed op je dagelijks leven: hoe vaak speelt de zelfkritiek op, in welke situaties gebeurt dat en wat doe je vervolgens? Een twijfelachtige gedachte na een fout is iets anders dan een patroon dat je belemmert in relaties, werk of zelfzorg.
Je kunt zelf met kleine veranderingen beginnen, bijvoorbeeld door een concrete gedachte op te schrijven en te vragen welk bewijs ervoor en ertegen is. Probeer ook op te merken wat wél lukt, zonder jezelf te dwingen alles positief te vinden. Als je wilt werken aan een breder ontwikkeldoel, kunnen de eerste stappen in persoonlijke ontwikkeling helpen om je aandacht bij haalbare veranderingen te houden.
Welke steun past bij jouw situatie?
Een vertrouwd persoon kan luisteren en helpen om je gedachten hardop te onderzoeken. Je kunt ook met je huisarts praten, zeker als je je somber, angstig of alleen voelt, of als je functioneren eronder lijdt. Volgens Thuisarts kan een huisarts met je praten of je doorsturen naar iemand die verder helpt.
Coaching richt zich doorgaans op doelen en ontwikkeling; therapie kan passender zijn wanneer psychische klachten behandeling vragen. Vraag bij twijfel de huisarts welke route aansluit. Een coach kan ook uitleggen wat diens begeleiding wel en niet omvat. Je hoeft niet eerst zelf vast te stellen wat er precies aan de hand is.
Hoe maak je een eerste stap en houd je bij wat verandert?
Kies één situatie waarin je zelfkritiek vaak opkomt. Noteer kort wat er gebeurde, welke gedachte je had en wat je daarna deed. Vraag jezelf vervolgens af of er ook een andere, even geloofwaardige uitleg is. Een doel kan zijn om in die situatie één kleine handeling toch te proberen, niet om jezelf meteen geweldig te voelen.
Kijk na enige tijd of je anders reageert of minder situaties uit de weg gaat. Als je geen verandering merkt, de klachten toenemen of je dagelijks leven steeds meer vastloopt, bespreek dat met je huisarts. Heb je gedachten aan zelfdoding, blijf daar niet alleen mee: neem contact op met iemand die je vertrouwt of met 113 Zelfmoordpreventie, dat volgens de organisatie dag en nacht bereikbaar is via telefoon of chat.
Veelgestelde vragen
Is een laag zelfbeeld hetzelfde als weinig zelfvertrouwen?
De begrippen liggen dicht bij elkaar, maar betekenen niet precies hetzelfde. Weinig zelfvertrouwen gaat vaak over twijfel aan wat je kunt of durft. Een negatief zelfbeeld raakt breder: je kunt het gevoel hebben dat je als persoon minder waard bent. Ze kunnen samengaan, maar één onzeker moment betekent niet meteen dat je een blijvend laag zelfbeeld hebt.
Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?
Praat met je huisarts als negatieve gedachten lang aanhouden, je stemming of dagelijks functioneren beïnvloeden, of als je er zelf niet uitkomt. De huisarts kan met je meedenken en zo nodig verwijzen. Je hoeft niet te wachten tot alles vastloopt. Als je gedachten hebt aan zelfdoding, vertel het iemand die je vertrouwt en neem contact op met 113.
Kan coaching helpen bij een laag zelfbeeld?
Coaching kan een mogelijkheid zijn als je vooral aan persoonlijke doelen wilt werken en geen behandeling nodig hebt. Bij aanhoudende somberheid, angst of ernstige problemen kan een huisarts of psycholoog beter aansluiten bij wat je nodig hebt. Vraag een coach naar diens werkwijze, opleiding, grenzen en wat er gebeurt als blijkt dat hulp buiten coaching passender is.
In de rubriek Persoonlijke ontwikkeling